### Избери јазик

English Slovenščina Македонски

# Љубљана низ нашите очи

Не целосен водич низ градот, туку збирка од места и навики преку кои многумина од нас почнаа да се чувствуваат како дома.

Река Љубљаница, Љубљана. Фото: CEV, inside.cev.eu

Љубљана изгледа прилично едноставно на карта. Стариот центар е поставен околу реката, замокот се издигнува над него, а многу од препознатливите места се доволно блиску за да се стигне пеш.

Живеењето во градот има повеќе слоеви.

За многу членови на нашата заедница, Љубљана стана блиска преку патеките што постојано ги повторувавме, а не само преку знаменитостите. Тоа беше одењето од факултет до центар, средбата кај Прешерновиот плоштад, саботната посета на пазарот, одморот во Тиволи или вечерта во Трново. Токму овие обични движења полека го претворија новиот град во личен.

Ова е една приказна за Љубљана. Таа не го опишува искуството на секој македонски студент во Словенија. Многу членови на МСОС студираат и го градат својот живот во Марибор, Нова Горица, Целје, Копер и други места низ земјата. Секој град создава различен однос со Словенија. Тука се фокусираме само на деталите што ја прават Љубљана посебна.

## Реката е местото каде што градот се среќава

Љубљаница не е само убав поглед низ центарот. Таа е еден од главните начини на кои луѓето го користат и го разбираат градот.

Прошетката може да започне кај пазарот, да продолжи преку Тромостовје и Прешерновиот плоштад, да помине кон Конгресниот плоштад, а потоа низ Краково и Трново, без воопшто да изгледа како планирана туристичка тура.

Центарот се менува во текот на денот. Наутро пристигнуваат доставите и се отвораат кафулињата. Околу пладне, студентите и вработените ги преминуваат мостовите во сите правци. Попладне се полнат терасите. Подоцна навечер, луѓето седат поблиску до водата или продолжуваат кон помирните делови покрај реката.

За новодојденците, мостовите брзо стануваат корисни точки за ориентација. Тромостовје значи центар. Змејскиот мост значи дека пазарот е блиску. Чевларскиот мост го отвора патот кон старите улици и Трново. По некое време, градот може да се чита преку овие премини и без постојано гледање во карта.

Реката ѝ дава на Љубљана и чувство на поврзаност. Дури и кога планот не е целосно јасен, средба „кај реката“ најчесто е доволно добар почеток.

## Саботното утро започнува на пазарот

Централниот пазар е едно од местата каде што Љубљана најмалку изгледа како разгледница, а најмногу како жив град.

Тезгите на отворено се протегаат преку Водниковиот и Погачаревиот плоштад. Покриениот пазар на Плечник ја следи кривината на Љубљаница. Луѓето доаѓаат по овошје, зеленчук, леб, сирење, цвеќе, масло и други локални производи, но купувањето е само еден дел од искуството.

Саботното утро има свој ритам. Некои доаѓаат со точен список. Други застануваат на кафе, среќаваат познаник или се движат меѓу тезгите без да купат многу. Пазарот ги собира постарите жители, семејствата, студентите, земјоделците, посетителите и луѓето што едноставно сакаат да бидат во центарот пред да стане попрометен.

За студентите од Македонија, пазарот може неочекувано да изгледа близок. Производите се различни, организацијата е различна, а атмосферата е помирна од многу пазари дома, но неговата општествена улога е препознатлива. Пазарот ретко служи само за храна. Тој е и место каде што градот се гледа самиот себе.

Нашата препорака е едноставна. Не поминувајте набрзина меѓу две знаменитости. Дојдете доволно рано за да забележите како навистина го користат локалните жители.

Отворена кујна на пазарот во Љубљана. Фото: Odprta kuhna, visitljubljana.com

## Во Трново центарот забавува

Само неколку минути јужно од најпрометните улици, Љубљана го менува карактерот.

Трново и Краково се блиску до центарот, но имаат порезиденцијален и локален ритам. Малите куќи, градините, каналот на Градашка река, Трновската црква и потивките улици создаваат чувство дека сме излегле од туристичката рута без навистина да сме далеку.

Трновскиот мост е еден од најјасните примери за тоа како Јоже Плечник го обликувал градот. Мостот не служи само за преминување на водата. Неговата ширина, камените елементи и редовите брези прават да изгледа како мал јавен плоштад.

Понатаму покрај реката, Трновски пристан особено оживува во потоплите месеци. Широките камени скали се спуштаат кон Љубљаница, а луѓето седат во групи, често со пијалак, ужина, музика или без никаков посебен план. Меѓу младите понекогаш го нарекуваат љубљанска плажа.

Тука многу студенти разбираат дека дружењето во Љубљана не е секогаш врзано за одреден локал. Понекогаш самото место е доволно.

Трновски пристан, Љубљана. Фото: Gregor Babšek, gregorbabsek.si

## Тиволи и Рожник се дел од неделната рутина

Тиволи не е само парк што се посетува еднаш. За многумина, тој е дел од редовниот градски ритам.

Студентите поминуваат низ него, трчаат, се среќаваат со пријатели, седат на тревата, ги гледаат изложбите покрај Јакопичевото шеталиште или продолжуваат нагоре кога им е потребно поголемо растојание од градот. Паркот природно води кон Рожник и Шишенскиот рид, создавајќи брз премин од уреден градски простор кон шумски патеки.

Овој премин е една од најсилните страни на Љубљана. По релативно кратко пешачење од центарот, сообраќајот се смирува и патеката почнува да изгледа како мало бегство. Рожник не е тежок планинарски предизвик. Токму затоа луѓето постојано му се враќаат. Тој одговара и за сосема обично попладне.

За студентите што живеат во други словенечки градови, врската меѓу градот и блиската природа има поинаков облик. Марибор ги има Похорје и Драва. Нова Горица се отвора кон долината на Соча, Крас и прекуграничниот простор. Копер и Приморскиот регион ги имаат морето и медитеранската околина. Целје има свои ридови, патеки покрај реката и историски центар. Тиволи и Рожник се љубљанската верзија на нешто што многу словенечки градови го нудат на свој начин.

## Метелкова покажува друга страна на Љубљана

Најуредените слики од Љубљана најчесто ги покажуваат замокот, мостовите, фасадите и реката.

Метелкова покажува поинаков град.

Автономниот културен центар се развил во поранешни воени касарни, а го обликувале уметници, волонтери, организатори, музичари и различни алтернативни заедници. Зградите се покриени со мурали, скулптури, мозаици и интервенции што постојано се менуваат.

Во текот на денот, просторот може да изгледа речиси како галерија на отворено. Навечер станува место за концерти, клубски вечери, настапи и собирања. Не треба да ја претставува цела Љубљана. Неговото значење е во тоа што покажува простори што се помалку измазнети и повеќе експериментални.

Во пошироката област на Метелкова се наоѓаат и музеи и културни институции, што создава необичен контраст меѓу формалната и независната култура во само неколку улици.

Метелкова, Љубљана. Фото: Tripadvisor

## Љубљана се учи преку мали повторувања

Местата што стануваат најважни не се секогаш оние што први ги препорачуваат водичите.

Тоа може да биде пекарницата кај автобуската станица, масата каде што групата секогаш се среќава, клупата во Тиволи, патеката низ Трново или аголот покрај реката каде што ги чекаме пријателите. Овие места не се појавуваат на списокот на знаменитости, но токму таму започнува чувството на припадност.

Љубљана е доволно компактна за навиките брзо да се создадат. По неколку недели, центарот престанува да биде дестинација. Тој станува простор меѓу другите делови од животот.

Оваа блискост е една од причините поради кои многу студенти се врзуваат за градот. Во исто време, Љубљана не треба да биде единствениот прозорец кон Словенија. Студент во Марибор, Нова Горица, Целје, Копер или друго место ќе открие различни навики, предели и локални заедници.

Нашата Љубљана е затоа само едно поглавје.

Таа започнува покрај реката, поминува низ пазарот, забавува во Трново, се искачува кон Рожник и понекогаш завршува под светлата на Метелкова. Точната патека се менува, но чувството останува исто. Градот станува наш кога ќе престанеме да се обидуваме да го видиме целосно и ќе почнеме да се враќаме на местата што ни значат.