### Избери јазик

English Slovenščina Македонски

# Музика, оро и моментите што нè спојуваат

Во Македонија, музиката често не е нешто што се изведува пред просторијата. Таа е она што ја менува просторијата и ги внесува луѓето во ист ритам.

Оро на македонска прослава. Фото: MKD Sv. Ciril i Metod, Kranj, Facebook

Една македонска прослава може да се промени за неколку секунди.

Луѓето можат да седат и да разговараат во помали групи кога ќе започне познат ритам. Некој ја препознава песната. Друг станува. Рацете се поврзуваат, редицата расте, а просторијата повторно се организира околу едно оро.

Не секој собир го следи истиот образец. Македонија има различни региони, заедници, музички традиции, генерации и вкусови. Селска свадба, градски клуб, семејна прослава и културен фестивал звучат многу различно.

Заедничката идеја е учеството.

Музиката често е најсилна кога границата меѓу изведувачот и публиката станува нејасна.

## Орото е општествена форма, а не еден танц

„Оро“ е општ поим за широка фамилија традиционални танци.

Играчите најчесто формираат редица, полукруг или круг и се држат за раце, раменици или појаси, во зависност од танцот. Чекорите може да бидат бавни и контролирани или брзи и енергични. Ритмите и движењата се разликуваат по региони.

Првата и последната позиција во редицата можат да носат посебна одговорност. Искусен водач ги води правецот, темпото и промените во движењето.

За некој што се приклучува првпат, практичното правило е прво да гледа. Застанете покрај луѓе што го знаат танцот. Следете ги нивните нозе и не влечете ја редицата во друг правец.

Целта не е индивидуален настап.

И кога еден играч покажува поголема вештина, формата зависи од поврзаноста. Танцот функционира само кога луѓето се приспособуваат едни на други.

## Тапанот и зурлата веднаш ја менуваат атмосферата

Тапанот е голем двостран ударен инструмент на кој се свири со две различни палки. Тој создава длабок основен пулс и поостри ритмички акценти.

Зурлата е гласен дувачки инструмент со продорен звук што лесно се шири на отворен простор.

Заедно, тапанот и зурлата се тесно поврзани со прослави на отворено, свадби, селски собири и традиционално оро. Нивниот звук е физички. Не останува во позадина.

Македонските музички традиции ги обликуваат и кавалот, гајдата, тамбурата и различни жичени и ударни инструменти.

Точната комбинација зависи од регионот и музичката форма.

За многу луѓе што живеат во странство, овие звуци имаат непосреден емоционален ефект. Неколку тонови можат да вратат спомен на свадба, селска прослава, семејна приказна или место што одамна не е посетено.

Тапанот и зурлата, традиционални македонски инструменти. Фото: Instagram

## Копачката им припаѓа на Драмче и Пијанец

Копачката не е општо име за македонски танц.

Таа е конкретен општествен танц од селото Драмче во Пијанечкиот регион. УНЕСКО ја впиша на Репрезентативната листа на нематеријалното културно наследство на човештвото во 2014 година.

Танцот го изведуваат мажи во полукруг. Со прекрстени раце се држат за појасите, што им помага да ја задржат стабилноста додека движењата стануваат побрзи.

Започнува со побавно одење, а потоа преминува во побрзи чекори и силно удирање со нозете. Го придружуваат тапани, ќемане, а понекогаш тамбура или гајда.

Описот на УНЕСКО објаснува и како се пренесува знаењето. Помладите и понеискусните учесници почнуваат на крајот од редицата и се движат поблиску до почетокот како што напредуваат.

Овој детал е важен затоа што наследството не е само движењето. Тоа е и методот преку кој заедницата учи одговорност, позиција и припадност.

Копачката затоа треба да се претставува со својот точен локален извор. Таа е дел од македонското наследство, но најпрво ѝ припаѓа на заедницата што ја зачувала.

## Свадбите ја претвораат музиката во временска линија

На многу македонски свадби, музиката означува различни делови од денот.

Песни и инструментални композиции ги придружуваат пристигнувањата, семејните обичаи, собирањето на гостите, влегувањето на младенците, играњето и моментите со силни емоции.

Традиционалната музика може да стои покрај поп, фолк, рок, електронска музика, меѓународни хитови и песни избрани поради едно семејство или генерација.

Оваа мешавина е важна. Македонската свадба не е музејска презентација на традицијата.

Листата на песни се менува затоа што луѓето во просторијата носат различни спомени. Постарите роднини реагираат на една песна, помладите гости на друга, а некои песни го обединуваат целиот простор.

Орото често станува точка каде што генерациите физички се среќаваат.

Луѓе што во секојдневието не избираат иста музика сепак можат да се држат во иста редица.

Копачката, друштвено оро од Драмче. Фото: © Anastasov Kircho / Municipality of Delchevo, 2013, ich.unesco.org

## Песните го носат јазикот преку далечина

За Македонците што живеат во странство, музиката често штити повеќе од спомен.

Таа ги штити изговорот, изразите, хуморот, регионалните говори и емоционалните значења што не се преведуваат лесно.

Песна слушната во Словенија може да ја донесе Македонија во просторијата без декорација или објаснување. Луѓето почнуваат да пеат пред да размислат за зборовите.

Настаните на МСОС ја користат музиката токму поради ова. Таа брзо создава блискост, особено меѓу студенти што доаѓаат од различни градови и можеби сè уште не се познаваат.

Истата песна може да стане и мост кон словенечки и меѓународни пријатели. Објаснувањето на ритамот, преведувањето една строфа или поканата во лесно оро ја прават културата учество, а не далечна презентација.

Музиката најдобро функционира како покана.

## Традицијата продолжува затоа што се менува

Традиционалната култура не преживува така што останува недопрена.

Музичарите ги преуредуваат старите песни. Младите играорци учат во фолклорни групи и потоа ги носат чекорите на современи прослави. Инструментите се поврзуваат со електронска продукција. Архивските снимки повторно се откриваат онлајн. Регионалните стилови се среќаваат во градовите и меѓу иселеничките заедници.

Некои луѓе ги претпочитаат постарите форми. Други се поврзуваат преку современи интерпретации.

И двата односа можат да бидат искрени.

Важно е да се почитува изворот. Локален танц треба да го задржи името и потеклото. Традиционална песна не треба да стане анонимна само затоа што е широко позната. Заедниците и изведувачите заслужуваат признание.

Промената станува продолжување кога луѓето знаат што пренесуваат понатаму.

Фото: MSOS Archive

## Во редицата секогаш има место за уште еден

Најсилната слика на македонскиот танц не е еден совршен играорец.

Тоа е моментот кога редицата расте.

Се приклучува роднина, потоа пријател, а потоа некој што не ги знае чекорите, но е охрабрен да проба. Движењето се приспособува. Групата прави место.

Затоа музиката и танцот остануваат централни за припадноста. Тие не го претставуваат идентитетот само однадвор. Го создаваат во истиот момент.

Ритамот започнува со музичарите, но прославата станува целосна кога сите други ќе одговорат.